Programy rolnośrodowiskowe jako element ochrony środowiska

Powiązania pomiędzy rolnictwem a środowiskiem naturalnym polegają na takim wykorzystaniu zasobów naturalnych, które pozwoli zachować cenne walory środowiska dla przyszłych pokoleń.

Przywracanie czy utrzymanie równowagi między rolnictwem a środowiskiem naturalnym jest procesem stałym i długofalowym, opartym na regulacjach prawnych i wsparciu finansowym. Podstawowymi dokumentami określającymi główne cele programów, warunki ich realizacji oraz zasady płatności są rozporządzenia Unii Europejskiej, natomiast szczegółowe zasady realizacji programu rolnośrodowiskowego w Polsce na lata 2004-2006 zdefiniowane są w dokumencie zwanym Plan Rozwoju Obszarów Wiejskich, a na lata 2007-2013 obowiązują zasady przyjęte w Programie Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013.

W roku 2004 mogli w nim uczestniczyć tylko rolnicy, którzy prowadzili gospodarstwa ekologiczne (posiadające certyfikat jakości, bądź w okresie przestawiania produkcji konwencjonalnej na ekologiczną). W kolejnych latach do programu przystąpili rolnicy chcący realizować również inne pakiety: rolnictwo zrównoważone, ochrona gleb i wód, ekstensywne utrzymanie łąk, utrzymanie ekstensywnych pastwisk, zachowanie lokalnych ras zwierząt gospodarskich, strefy buforowe. Rolnicy najchętniej wybierali pakiet "Ochrona gleb i wód" polegający na siewie międzyplonów i pozostawieniu ich na okres zimy, a tam gdzie były wyznaczone strefy priorytetowe również łąki. W "starym" programie "Wsparcie przedsięwzięć rolnośrodowiskowych i dobrostanu zwierząt w ramach PROW 2004-2006" w województwie podlaskim uczestniczyło 4816 rolników. Część z nich, po trzech latach realizacji, na określonych przez ustawodawcę warunkach, mogła w bieżącym roku przejść do "nowego" programu rolnośrodowiskowego. Zasada przejścia do "nowego" programu po mininimum trzech latach realizacji programu dotyczy wszystkich beneficjentów "starego" programu.

"Nowy" program rolnośrodowiskowy w ramach PROW 2007-2013 realizowany jest od 1 marca 2008 roku. Przystąpiło do niego około 1650 gospodarstw z terenu naszego województwa. Największą popularnością cieszył się pakiet 3.1 Ekstensywne trwałe użytki zielone, który zdecydowało się realizować ponad 1068 rolników (obecnie nie obowiązują strefy priorytetowe), pakiet 8. Ochrona gleb i wód - 655 rolników oraz pakiet 2. Rolnictwo ekologiczne - 420 rolników. Pozostałe pakiety: rolnictwo zrównoważone, realizować będzie 190 gospodarstw, pakiet 6. Zachowanie zagrożonych zasobów genetycznych roślin w rolnictwie (stare sady) 24 beneficjentów, pakiet 7. Zachowanie zagrożonych genetycznie zwierząt w rolnictwie - 75 rolników oraz 3 rolników zdecydowało się na pakiet 9. Strefy buforowe (dane ARiMR na dzień 19.05.2008).

Realizacja programów rolnośrodowiskowych
w poszczególnych powiatach w latach 2004, 2005, 2006, 2007

Najwięcej rolników przystąpiło do programu w powiecie suwalskim, łomżyńskim i sokólskim.
Nabór wniosków w kolejnych latach będzie w terminie od 15 marca do 15 maja. Wcześniej jednak należy skontaktować się z certyfikowanym doradcą rolnośrodowiskowym, który przeprowadzi analizę gospodarstwa i zaproponuje możliwe do realizacji pakiety, a następnie w terminie do 1 marca przygotuje "Plan rolnośrodowiskowy", który będzie podstawą do realizacji programu.

Uczestnicy programu podpisali z Agencją Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa kontrakt na 5 lat. Jako warunek wstępny zobowiązali się do przestrzegania tzw. "minimum rolnośrodowiskowego" - dla uczestników programu PROW 2004-2006 jest to przestrzeganie zasad Zwykłej Dobrej Praktyki Rolniczej na terenie całego gospodarstwa, natomiast dla beneficjentów PROW 2007-2013 minimalne normy dotyczące gruntów rolnych, minimalne wymogi dotyczące stosowania nawozów i środków ochrony roślin oraz wymogi podstawowe w zakresie zarządzania (SMR). Rolnicy zobowiązali się również do realizacji szczegółowych wymogów poszczególnych pakietów.

Wszystkie informacje na temat realizacji programu, łącznie z obowiązującymi sankcjami za nieprzestrzeganie warunków programu zawarte są w "Planie rolnośrodowiskowym". Zapisy działań związanych z realizacją programu muszą być zgodnie z wymogami ARiMR w Rejestrze działalności w gospodarstwie. Nowym wymogiem dotyczącym prowadzonych zapisów jest konieczność rejestracji zastosowanych nawozów (mineralnych i organicznych) na wszystkich działkach rolnych. Zgodnie z zapowiedzią Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi wymóg ten dotyczyć będzie również beneficjentów programu realizowanego w ramach PROW 2004-2006. Planowane zmiany w rozporządzeniu uregulują również sprawę dotyczącą składowania nawozów naturalnych zgodnie z obecnie obowiązującą ustawą, (w "starych" planach był nieobowiązujący już zapis dotyczący konieczności składowania obornika na płycie obornikowej od października 2008 roku).

Małgorzata Wróblewska