Jak należy postępować z opakowaniami i odpadami z tworzyw sztucznych

Zgodnie z Ustawą o opakowaniach i odpadach opakowaniowych z dnia 11 maja 2001 r. Dz.U. Nr 63, poz. 638 i 639, która weszła w życie z dniem 1stycznia 2002 r. opakowania wielokrotnego użytku po substancjach chemicznych bardzo toksycznych i toksycznych oraz odpady opakowaniowe po tych środkach powinno się zwracać do sprzedawcy w celu ich przekazania producentowi lub importerowi (Art. 10 ust. 1, Art. 12, Art. 16. ust. 2).

Racjonalne zagospodarowanie odpadów z tworzyw sztucznych jest problemem trudnym i złożonym, wynikającym z ich ogromnej różnorodności oraz dużego rozproszenia. Aby ponownie wykorzystać odpady z tworzyw sztucznych należy zbierać je i segregować bezpośrednio u źródeł ich powstawania. Odpady z tworzyw sztucznych nie powinny być spalane, co jest niestety nagminnie spotykanym zjawiskiem o bardzo negatywnym znaczeniu, ponieważ doprowadza to do skażenia środowiska. W ostatnich latach coraz więcej odpadów z tworzyw sztucznych jest spalanych w piecach domowych. Postępowanie takie prowadzi do zanieczyszczenia powietrza bardzo toksycznymi substancjami (metale ciężkie, dioksyny i furany), które stanowią bezpośrednie zagrożenie dla zdrowia ludzi. Ponadto spadając z opadami atmosferycznymi przenikają do roślin i pozostają w produktach roślinnych. Kumulacja substancji toksycznych w roślinach i w glebie staje się przyczyną skażenia wszystkich ogniw łańcucha pokarmowego. W organizmie człowieka gromadzą się one w tkankach (zwłaszcza tłuszczowej), powodując osłabienie odporności immunologicznej organizmu. Wywołują alergie, nowotwory, patologiczne zmiany w układzie nerwowym, krążenia i zaburzają funkcje mózgu, przyczyniają się do rozwoju choroby Alzheimera i Parkinsona.

Tworzywa sztuczne trafiające na wysypiska komunalne praktycznie nie ulegają biodegradacji. Są bardzo zanieczyszczone i wymieszane z innymi odpadami, co bardzo ogranicza i utrudnia ich dalsze wykorzystanie. Metodami alternatywnymi dla bezpośredniego spalania odpadów i składowania na wysypiskach komunalnych są technologie przetwarzania odpadów na różnego typu paliwa. W trakcie przetwarzania możliwe jest usunięcie substancji szkodliwych (metali ciężkich, dioksyn i furanów). W szczególności dąży się do odzyskania surowców petrochemicznych wykorzystując odpady jako dodatek do wsadu w instalacjach przerobu ropy naftowej. Z odpadowych tworzyw sztucznych można otrzymywać paliwa ciekłe lub gazowe. Jednak technologia przetwarzania odpadów z tworzyw sztucznych w czyste paliwa jest bardzo kosztowna i nie należy oczekiwać szerszego jej wprowadzenia w najbliższym czasie.

Alternatywą z konieczności pozostaje recykling materiałowy, polegający na przerobieniu tworzywa z odpadów na inne wyroby. W warunkach naszego kraju, ta metoda może rozwijać się najszybciej, ze względu na dostępne krajowe, względnie tanie urządzenia i rozwiązania techniczne. W pierwszej kolejności recykling materiałowy obejmie tylko te frakcje tworzyw, które będzie można w dużych ilościach bez trudu i tanio pozyskać w stosunkowo czystej postaci i których regranulat będzie łatwo i korzystnie zbywalny.

Odzyskiem i recyklingiem surowców wtórnych zajmują się firmy ,,INTERCELL RECYCLING" Sp. z o.o. w Warszawie z oddziałami wojewódzkimi, powiatowymi i gminnymi punktami skupu. Są to najczęściej dawne przedsiębiorstwa skupu surowców wtórnych lub nowo powstałe firmy. Zapewniają one skup po korzystnych cenach takich odpadów jak; folia polietylenowa, butelki typu PET, makulatura i puszki aluminiowe pod warunkiem, że nie mogą one zawierać zanieczyszczeń obcych.

Odpady folii polietylenowej nie zawierające zanieczyszczeń obcych powinny być posortowane według koloru tj.: folie przeźroczyste, folie barwione.

Butelki typu PET powinny być bez nakrętek oraz posortowane według kolorów tj.:
- przeźroczyste, niebieskie, zielone.

Wybrane przepisy prawne wynikające z dostosowań do Unii Europejskiej:

Ustawa o odpadach z dnia 27 kwietnia 2001 r. (Dz.U. Nr 62, poz. 628).

Art.1.1 Ustawa określa zasady postępowania z odpadami w sposób zapewniający ochronę życia i zdrowia ludzi oraz ochronę środowiska zgodnie z zasadą zrównoważonego rozwoju, a w szczególności zasady zapobiegania powstawaniu odpadów lub ograniczenia ilości odpadów i ich negatywnego oddziaływania na środowisko, a także odzysku lub unieszkodliwiania odpadów.

Art. 3.3. Ilekroć w ustawie jest mowa o:
1) gospodarowaniu odpadami - rozumie się przez to zbieranie, transport, odzysk i unieszkodliwianie odpadów, w tym również nadzór nad takimi działaniami oraz nad miejscami unieszkodliwiania odpadów,
4) odpadach komunalnych - rozumie się przez to odpady powstające w gospodarstwach domowych, a także odpady niezawierające odpadów niebezpiecznych pochodzące od innych wytwórców odpadów, które ze względu na swój charakter lub skład są podobne do odpadów powstających w gospodarstwach domowych,
7) odpady ulegające biodegradacji - rozumie się przez to odpady , które ulegają rozkładowi tlenowemu lub beztlenowemu przy udziale mikroorganizmów,
9) odzysku - rozumie się przez to wszelkie działania, niestwarzające zagrożenia dla życia, zdrowia ludzi lub dla środowiska, polegające na wykorzystaniu odpadów w całości lub w części, lub prowadzące do odzyskania z odpadów substancji, materiałów lub energii i ich wykorzystania,
10) odzysk energii - rozumie się przez to termiczne przekształcenie odpadów w celu odzyskania energii,
11) olejach odpadowych - rozumie się przez to wszelkie oleje smarowe lub przemysłowe, które nie nadają się już do zastosowania, do którego były pierwotnie przeznaczone, a w szczególności zużyte oleje z silników spalinowych i oleje przekładniowe, a także oleje smarowe, oleje do turbin, i oleje hydrauliczne,
14) recykling - rozumie się przez to taki odzysk, który polega na powtórnym przetwarzaniu substancji lub materiałów zawartych w odpadach w procesie produkcyjnym w celu uzyskania substancji lub materiału o przeznaczeniu pierwotnym lub o innym przeznaczeniu, w tym też recykling organiczny, z wyjątkiem odzysku energii,
15) recykling organiczny - rozumie się przez to obróbkę tlenową, w tym kompostowanie, lub beztlenową odpadów, które ulegają rozkładowi biologicznemu w kontrolowanych warunkach przy wykorzystaniu mikroorganizmów, w wyniku której powstaje materia organiczna lub metan; składowanie na składowisku odpadów nie jest traktowane jako recykling organiczny,
23) zbieranie odpadów - rozumie się przez to każde działanie, w szczególności umieszczanie w pojemnikach, segregowanie i magazynowanie odpadów, które ma na celu przygotowanie ich do transportu do miejsc odzysku lub unieszkodliwiania.

Art.7.1. Posiadacz odpadów jest obowiązany do postępowania z odpadami w sposób zgodny z zasadami gospodarowania odpadami, wymaganiami ochrony środowiska oraz planami gospodarki odpadami.
2. Posiadacz odpadów jest obowiązany w pierwszej kolejności do poddania ich odzyskowi, a jeżeli z przyczyn technologicznych jest on niemożliwy lub nie jest uzasadniony z przyczyn ekologicznych lub ekonomicznych, to odpady te należy unieszkodliwić w sposób zgodny z wymaganiami ochrony środowiska oraz planami gospodarki odpadami.
3. Odpady, których nie udało się poddać odzyskowi, powinny być tak unieszkodliwione, aby składowane były wyłącznie te odpady, których unieszkodliwienie w inny sposób było niemożliwe z przyczyn technologicznych lub nieuzasadnione z przyczyn ekologicznych lub ekonomicznych.

Art. 7. 1. Posiadacz odpadów jest obowiązany do postępowania z odpadami w sposób zgodny z zasadami gospodarowania odpadami, wymaganiami ochrony środowiska oraz planami gospodarki odpadami.
2. Posiadacz odpadów jest obowiązany w pierwszej kolejności do poddania ich odzyskowi, a jeżeli z przyczyn technologicznych jest on niemożliwy lub nie jest uzasadniony z przyczyn ekologicznych lub ekonomicznych, to odpady te należy unieszkodliwiać w sposób zgodny z wymaganiami ochrony środowiska oraz planami gospodarki odpadami.

Art. 8. Zakazuje się postępowania z odpadami w sposób sprzeczny z przepisami ustawy oraz przepisami o ochronie środowiska.

Art. 1. Odpady powinny być w pierwszej kolejności poddawane odzyskowi lub unieszkodliwiane w miejscu ich powstawania.

Art. 10. Odpady powinny być zbierane w sposób selektywny.

Art. 39.1. Oleje odpadowe powinny być w pierwszej kolejności poddawane odzyskowi poprzez regenerację, rozumianą jako każdy proces, w którym oleje bazowe mogą być produkowane przez rafinowanie olejów odpadowych, a w szczególności przez usunięcie zanieczyszczeń, produktów utleniania i dodatków zawartych w tych olejach.
2. Jeżeli regeneracja olejów odpadowych jest niemożliwa ze względu na stopień ich zanieczyszczenia, określony w odrębnych przepisach, oleje te powinny być spalane z odzyskiem energii
6. Zakazuje się zrzutu olejów odpadowych do wód, do gleby lub do ziemi.

Art. 41.1. Odpady w postaci baterii lub akumulatorów unieszkodliwia się oddzielnie od innych rodzajów odpadów.
2. Posiadacz odpadów w postaci baterii lub akumulatorów, powstałych w wyniku prowadzonej przez niego działalności gospodarczej, jest obowiązany do ich selektywnej zbiórki, umożliwiającej późniejszy odzysk.

Ustawa o opakowaniach i odpadach opakowaniowych z dnia 11 maja 2001 r. (Dz.U. Nr 63, poz. 638).

Art.1.1. Ustawa określa wymagania, jakim muszą odpowiadać opakowania ze względu na zasady ochrony środowiska oraz sposoby postępowania z opakowaniami i odpadami opakowaniowymi, zapewniające ochronę środowiska, zgodnie z zasadą zrównoważonego rozwoju.

Art. 10.1. Producent i importer substancji chemicznych bardzo toksycznych, toksycznych, rakotwórczych, mutagennych lub niebezpiecznych dla środowiska, określonych w przepisach o substancjach i preparatach chemicznych, są obowiązani ustalić wysokość kaucji na opakowania jednostkowe tych substancji, nie niższą od 10% i nie wyższą od 30% ceny substancji chemicznej zawartej w takim opakowaniu.
2. Producent i importer substancji chemicznych, o których mowa w ust. 1, są obowiązani odebrać na własny koszt od sprzedawcy opakowania wielokrotnego użytku i odpady opakowaniowe po tych substancjach.

Art. 12. Sprzedawca produktów w opakowaniach jest obowiązany do przekazywania użytkownikom tych produktów informacji o opakowaniach i odpadach opakowaniowych w zakresie:
1) dostępnych systemów zwrotu, zbiórki i odzysku, w tym recyklingu,
2) właściwego postępowania z odpadami opakowaniowymi,
3) znaczenia oznaczeń stosowanych na opakowaniach - co najmniej przez wywieszenie odpowiedniej informacji w miejscu sprzedaży.

Art. 14. Jednostki handlu detalicznego są obowiązane do przyjmowania zwracanych i na wymianę opakowań wielokrotnego użytku po produktach w takich opakowaniach, które znajdują się w ich ofercie handlowej.

Art. 16.1. Sprzedawca substancji chemicznych, o których mowa w art. 10 ust. 1, jest obowiązany pobrać kaucję za opakowania jednostkowe tych substancji w wysokości ustalonej przez ich producenta lub importera.
2. Sprzedawca, o którym mowa w ust. 1. jest obowiązany przyjmować od użytkowników opakowania wielokrotnego użytku i odpady opakowaniowe po substancjach, o których mowa w art. 10 ust. 1, w celu ich przekazania producentowi lub importerowi. Przyjmując opakowania wielokrotnego użytku i odpady opakowaniowe po tych substancjach, sprzedawca jest obowiązany zwrócić pobraną kaucję.

Art. 17. Użytkownik substancji chemicznych, o których mowa w art. 10 ust. 1, jest obowiązany zwrócić sprzedawcy opakowania wielokrotnego użytku i odpady opakowaniowe po tych substancjach.

Art. 18. Nadzór nad przestrzeganiem przepisów art. 12-14 oraz art. 16 ust. 1 i 2 sprawuje Inspekcja Handlowa działająca na podstawie przepisów odrębnych.

Art. 25. Kto, będąc użytkownikiem substancji chemicznej bardzo toksycznej, toksycznej, rakotwórczej, mutagennej lub niebezpiecznej dla środowiska, nie zwraca sprzedawcy opakowania wielokrotnego użytku i odpadów opakowaniowych po tej substancji, podlega karze grzywny.
Ustawa o obowiązkach przedsiębiorców w zakresie gospodarowania niektórymi odpadami oraz o opłacie produktowej i opłacie depozytowej z dnia 11 maja 2001 (Dz.U. Nr 63, poz. 639).

Art. 1.1. Ustawa określa obowiązki importerów oraz wytwórców produktów, zwanych dalej "przedsiębiorcami", związane z wprowadzaniem na rynek krajowy produktów w opakowaniach, których rodzaje określa załącznik nr 1 do ustawy, i produktów wymienionych w załącznikach nr 2 i 3 do ustawy, oraz określa zasady ustalania i pobierania opłaty produktowej i opłaty depozytowej.

Art. 2. pkt. 8. opłata depozytowa - rozumie się przez to opłatę pobieraną przy sprzedaży detalicznej akumulatorów ołowiowych (kwasowych) jako osobnych produktów, której zwrot następuje po przekazaniu zużytego akumulatora sprzedawcy detalicznemu tych akumulatorów lub do punktu systemu zbiórki zużytych akumulatorów zorganizowanego przez przedsiębiorcę.
9) opłata produktowa - rozumie się przez to opłatę obliczaną i wpłacaną za opakowania w przypadku sprzedaży akumulatorów niklowo-kadmowych, ogniw i baterii galwanicznych, opon, lamp wyładowczych, olejów smarowych oraz urządzeń, chłodniczych i klimatyzacyjnych, wymienionych w załącznikach nr 1-3 do ustawy.
11) regeneracja olejów odpadowych - rozumie się przez to regeneracje w rozumieniu przepisów o odpadach.

Art. 3.1. Przedsiębiorca, o którym mowa w art. 1, ma obowiązek zapewnienia odzysku, a w szczególności recyklingu odpadów opakowaniowych i poużytkowych.

Art. 20.1. Sprzedawca detaliczny akumulatora ołowiowego (kwasowego) jest obowiązany przy jego sprzedaży do przyjęcia zużytego akumulatora.
2. Sprzedawca detaliczny jest obowiązany do pobrania opłaty depozytowej, jeżeli przy sprzedaży akumulatora ołowiowego (kwasowego) kupujący nie przekazał mu zużytego akumulatora.
3. Stawka opłaty depozytowej wynosi 30 zł za sztukę.

Art. 23.1. Przedsiębiorca wytwarzający lub importujący akumulatory ołowiowe (kwasowe) jest obowiązany dołączyć do produktu informację o warunkach i trybie zwrotu zużytego akumulatora oraz o własnych punktach systemu zbiórki tego odpadu.

Art. 23.5. Przedsiębiorca, o którym mowa w ust.1, jest obowiązany na własny koszt odebrać wszystkie zużyte akumulatory z innych miejsc niż punkty sprzedaży detalicznej i przekazać je do recyklingu.

mgr inż. Eugeniusz Mystkowski